26 Nisan 2007

PİRİ REİS

İnsanların matematiğe ve astronomiye ilgi duymalarının nedenlerinden biri de denizciliktir. Denizcilikte önemli olan problem, özellikle açık denizde, dünyanın tam olarak neresinde olduğunuzu bilmektir. Bunun için de teorik olarak yapacağınız ölçümler Dünya'nın Güneş'e göre nerede olduğunu bilmeniz; Güneş'in etrafında dönerken Dünya o sırada nerede ve kendi etrafındaki dönüşü sırasında o anda nerede? Bunu da birkaç ölçümle ve trigonometri ile yapabilirsiniz. Tabii bugün bütün bilgiler bilgisayarlara ve uydulara yüklenmiş durumda. Ufak bir sinyalle biz bu bilgileri bilgisayarda işletip yerimizi tam olarak alıyoruz.Fakat eskiden bu hesaplar elle yapılıyordu.Bugün olduğu gibi haritalar eskiden de çok önemliydi. Haritalar deyince Osmanlıların haritacılık konusundaki katkılarından söz etmek gerekir. Burada akla ilk gelen isim elbette ki Piri Reis.

Piri Reis, 1470 yıllarında Anadolu'da doğmuş. Amcası Kemal Reis ile bir süre korsanlık yapmış. Daha sonra Osmanlı donanmasına katılmışlar. Piri Reis adını ilk kez Venedik kavaşları sırasında duyuyoruz.Daha sonra Mısır seferine katılmış ve Mısır deltasının haritasını çizmiş. Hazırladığı ilk dünya haritasını 1521 yıllarında padişaha sunmuş. Bu haritanın özelliği Amerika'nın doğu kıyılarını veriyor olması. Bu haritayı hangi teknikle hazırlamış olduğunu Piri Reis anlatmamış.Fakat böyle bir haritanın bu kadar büyük bir hassasiyetle hazırlanabilmesi için derin bir matematik ve coğrafya bilgisine ve astronomiye gerek var. Demek ki Piri Reis bu bilgilere sahipmiş, fakat her nedense yazdığı kitapta bunlardan bahsetmemiş.

Osmanlıların Hint Denizi macerasının başlaması Piri Reis'in yaşadığı döneme rastlar. Osmanlılar Akdeniz'de gösterdiği başarıyı Hint Denizi'nde gösterememişlerdir.Hint Denizi'nde başarısız olan donanmayı kurtarmak için Piri Reis, Hint Kaptanlığına getirilir. Portekizlilerle yaptığı zorlu bir savaşı kazanır ve Portekizlileri sıkıştırır. Fakat kendi donanması da harap olmuştur. Şansını zorlamaz ve Portekizlilerle makul bir anlaşma yapıp onları bırakır. Saray entrika çevresinde bu olay Piri Reis'in Portekizlilerden rüşvet alıp onları bıraktığı şeklinde kotarılıp padişaha yetiştirilir.

Bunun üzerine Piri Reis idam edilir.


Sinan Sertöz
"Matematiğin Aydınlık Dünyası"
TÜBİTAK
6.BASIM

Hiç yorum yok: